हा अभंग Sant Dnyaneshwar यांचा अत्यंत गूढ आणि अद्वैत तत्त्वज्ञान सांगणारा अभंग आहे. यात संत ज्ञानेश्वर महाराज परमात्म्याच्या निर्गुण-सगुण स्वरूपाचे आणि त्याच्या अगम्य लीलांचे वर्णन करतात.
➤“मूळ ना डाळ शाखा ना पल्लव । तो हा कैसा देव आलां घरीं ॥१॥”
ज्याला मूळ नाही, फांद्या नाहीत, पाने नाहीत, अशा निराकार परमात्म्याने माझ्या हृदयात कसा प्रवेश केला?
अर्थ: परमात्मा कोणत्याही आकारात किंवा मर्यादेत बांधलेला नाही. तरीही तो भक्ताच्या अंतःकरणात अनुभवास येतो.
➤“निर्गुणपणें उभा सगुणपणें शोभा । जिवाशिवा प्रभा दाविताहे ॥ध्रु०॥”
तो मूळतः निर्गुण आहे, पण सगुण रूपाने सुंदर दिसतो.
तो जीव आणि शिव यांच्यातील एकत्वाची प्रभा दाखवतो.
अर्थ: भगवंताचे खरे स्वरूप निराकार आहे, पण भक्तांसाठी तो साकार रूप धारण करतो. त्यातून जीव आणि परमात्मा एकच आहेत हे समजते.
➤“नकळे याची गती नकळे याची लीळा । आपिआप सोहळा भोगीतसे ॥२॥”
त्याची गती, त्याची लीला कोणालाही पूर्णपणे समजत नाही.
तो स्वतःच स्वतःच्या आनंदाचा सोहळा अनुभवत असतो.
अर्थ: सृष्टीची निर्मिती, पालन आणि संहार ही सर्व त्याचीच दिव्य लीला आहे, जी मानवी बुद्धीच्या पलीकडे आहे.
➤“ज्ञानदेव म्हणे न कळे याची थोरी । आपण चराचरीं नांदतसे ॥३॥”
ज्ञानदेव म्हणतात, त्याचे महानत्व पूर्णपणे समजणे अशक्य आहे.
कारण तो संपूर्ण चराचर सृष्टीत व्यापून राहिला आहे.
अर्थ: परमात्मा प्रत्येक जीवात, प्रत्येक कणात आणि संपूर्ण विश्वात आहे.
➤एकूण सारांश (Core Meaning):
- परमात्मा निर्गुण आणि सगुण दोन्ही आहे.
- देवाला मर्यादित स्वरूपात बांधता येत नाही.
- त्याची लीला आणि महिमा बुद्धीच्या पलीकडचा आहे.
- परमात्मा सर्व चराचरात व्यापून आहे.
- जीव आणि शिव यांचे अंतिम स्वरूप एकच आहे.
No comments:
Post a Comment