वेदांनाही न सांगता आलेले रहस्य!

हा अभंग Sant Dnyaneshwar यांचा अत्यंत उच्च कोटीचा अनुभूतीप्रधान अभंग आहे. यात संत ज्ञानेश्वर महाराजांनी परब्रह्माच्या प्रत्यक्ष अनुभूतीनंतरची अवस्था वर्णन केली आहे. शब्द, विचार आणि वेद ज्याचे पूर्ण वर्णन करू शकत नाहीत, अशा ब्रह्मानंदाचा हा अनुभव आहे.

➤“सुंदर सुरेख वोतिलें । परब्रह्म तेज फ़ांकलें । तें व्योमीं व्योम सामावलें । नयनीं वो माय ॥१॥”

एक अद्भुत, सुंदर आणि दिव्य प्रकाश प्रकट झाला.
परब्रह्माचे तेज सर्वत्र पसरले आणि आकाशात आकाशच सामावल्याप्रमाणे सर्व एकरूप झाले.
अर्थ: परमात्म्याच्या अनुभूतीमध्ये भेद संपतो. पाहणारा, पाहिले जाणारे आणि पाहण्याची क्रिया सर्व एकच होतात.

➤“कमळनयन सुमन फ़ांकलें । त्या परिमळा आथिलें । मकरंदीं वो माय ॥ध्रु०॥”

कमळासारखे सुंदर दिव्य स्वरूप उमलले आणि त्याच्या सुगंधात मन पूर्णपणे तल्लीन झाले.
अर्थ: भगवंताच्या प्रेमाचा आणि अनुभूतीचा आनंद इतका गोड असतो की मन त्यातच विरघळून जाते.

➤“संकोचला संसार । पारुषला व्यवहार । ब्रह्मानंद अपार । जहाला वो माय ॥२॥”

संसाराचे महत्त्व कमी झाले, व्यवहार गौण वाटू लागले आणि अपार ब्रह्मानंद प्राप्त झाला.
अर्थ: परमसत्याचा अनुभव झाल्यावर जगातील चिंता, स्पर्धा आणि मोह फिके वाटतात.

➤“मधुर वेदवाणी । न पवे ज्याच्या गुणीं । तें ठकावलें निर्वाणीं । नेति मुखें वो माय ॥३॥”

ज्याचे वर्णन वेदही पूर्ण करू शकत नाहीत, त्याच परब्रह्माचा अनुभव आला.
अर्थ: वेद "नेति नेति" (हे नाही, ते नाही) असे म्हणत ज्याचे वर्णन करतात, तो अनुभव शब्दांच्या पलीकडचा आहे.

➤“यापरतें बोलणें । न बोलणें होणें । तें म्यां आपुल्या अंगवणें । केलें वो माय ॥४॥”

या अनुभवानंतर बोलणे आणि न बोलणे यातही फरक उरत नाही.
अर्थ: परम अनुभूतीनंतर मन पूर्ण शांत होते. तेथे विचार आणि शब्द दोन्ही थांबतात.

➤“ऐसियाते वोटी । लागलें तयाचे पाठी । रखुमादेविवरा भेटी । विठ्ठलीं वो माय ॥५॥”

अशी अनुभूती मिळाल्यावर मी त्या परमात्म्याच्या मागे लागलो आणि अखेरीस विठ्ठलाची भेट झाली.
अर्थ: परब्रह्म आणि विठ्ठल वेगळे नाहीत. विठ्ठलभक्तीतूनच ब्रह्मसाक्षात्कार होतो.

➤एकूण सारांश (Core Meaning):

• परब्रह्माचा अनुभव शब्दांच्या पलीकडचा आहे.
• ब्रह्मानंद मिळाल्यावर संसाराचे आकर्षण कमी होते.
• वेद ज्याचे पूर्ण वर्णन करू शकत नाहीत, तो अनुभव भक्तीने मिळू शकतो.
• विठ्ठल आणि परब्रह्म एकच आहेत.
• अंतिम सत्य अनुभवायचे असते, फक्त समजायचे नसते.

“पांडूरंग हरी वासुदेव हरी”