हा अभंग Sant Dnyaneshwar यांचा अत्यंत सूक्ष्म आध्यात्मिक अनुभव व्यक्त करणारा अभंग आहे. येथे संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या नीलवर्ण स्वरूपात इतके तल्लीन झाले आहेत की त्यांना सर्वत्र निळेच चैतन्य दिसू लागते.
➤“नीळवर्ण रज । नीळवर्ण बुझे । निळिमा सहजे । आकारली ॥१॥”
सर्वत्र निळाच रंग भरलेला आहे.
धूळ, प्रकाश, वातावरण सर्व काही नीलवर्णी भासत आहे.
अर्थ: भक्ताचे मन जेव्हा श्रीहरीमध्ये पूर्णपणे लीन होते, तेव्हा त्याला जगातील प्रत्येक गोष्टीत भगवंताचेच अस्तित्व दिसते.
➤“नीळ प्रभा दिसे । नीळपणें वसे । निळिये आकाश । हरपलें ॥ध्रु०॥”
सर्वत्र निळे तेज दिसत आहे.
त्या नीलचैतन्यात संपूर्ण आकाशही विरघळून गेले आहे.
अर्थ: परमात्म्याचे अस्तित्व इतके व्यापक आहे की त्यात संपूर्ण विश्व सामावून जाते.
➤“निळेपण ठेलें । निळिये गोंविलें । निळपण सोंविळें । आम्हां जालें ॥२॥”
त्या नीलवर्णी परमात्म्याने मला वेढून टाकले आहे.
आता मी स्वतःही त्या नीलचैतन्यात रंगून गेलो आहे.
अर्थ: भक्त आणि भगवंत यांच्यातील भेद हळूहळू नाहीसा होतो. भक्ताचे अस्तित्व कृष्णमय होते.
➤“ज्ञानदेवी निळा । परब्रह्मीं गोविला । कृष्णमूर्तिं सांवळा । ह्रदयीं वसे ॥३॥”
ज्ञानदेव म्हणतात- तो नीलवर्णी परब्रह्म माझ्या हृदयात सांवळ्या कृष्णरूपाने वास करतो.
अर्थ: कृष्ण हे केवळ एक देवतेचे रूप नाही, तर तेच परब्रह्म आहे. ते भक्ताच्या हृदयात प्रेमरूपाने प्रकट होते.
➤एकूण सारांश (Core Meaning):
- सर्वत्र परमात्म्याचेच अस्तित्व आहे.
- कृष्णभक्तीमुळे मन कृष्णमय होते.
- भक्त आणि भगवंत यांच्यातील भेद नष्ट होतो.
- श्रीकृष्ण म्हणजेच परब्रह्म आहे.
- प्रेमभक्ती ही आत्मानुभूतीचा मार्ग आहे.
