ध्यानात दिसलेले दिव्य तेज | Spiritual Experience

हा अभंग संत ज्ञानेश्वर महाराज यांचा अत्यंत गूढ ध्यानानुभव व्यक्त करणारा अभंग आहे. यात ध्यानात झालेल्या दिव्य अनुभूतीचे, परम तेजाचे आणि श्रीहरीच्या स्वरूपाचे वर्णन आहे.

➤“सारसार दोन्ही । न दिसती नयनीं । अवचिता गगनीं । बिंबलासे ॥१॥”

सत्य-असत्य, दृश्य-अदृश्य असा सर्व भेद डोळ्यांना दिसेनासा झाला. अचानक आकाशात एक दिव्य प्रतिबिंब प्रकट झाले.
अर्थ: ध्यानाच्या अवस्थेत मनाचे द्वैत नाहीसे होते. तेव्हा परमात्म्याचे दिव्य स्वरूप अंतर्मनात प्रकट होते.

➤“लोपले रविशशि । तेज न माये आकाशीं । मेघ:श्याम मेघाशीं । लपविलें ॥ध्रु०॥”

सूर्य आणि चंद्र यांचे तेजही त्या दिव्य प्रकाशापुढे फिके पडले. मेघश्याम श्रीहरीने स्वतःच्या नीलवर्ण तेजात सर्व काही लपवून टाकले.
अर्थ: परमात्म्याचे तेज हे भौतिक प्रकाशापेक्षा अनंत पटीने श्रेष्ठ आहे. श्रीकृष्णाच्या नीलमय स्वरूपात संपूर्ण विश्व सामावून जाते.

➤“दिव्यरुप तेज । तीव्र ना तेजबीज । कुंडलि विराजे । लोपलें सूर्यो ॥२॥”

ते दिव्य रूप असे तेजस्वी होते की सूर्याचे तेजही त्यात विलीन झाले. त्या दिव्य प्रकाशात परम चैतन्य कुंडलित स्वरूपाने प्रकट झाले.
अर्थ: ध्यानात अनुभवले जाणारे परम तेज हे आत्मचैतन्याचे स्वरूप आहे. त्याच्या अनुभूतीसमोर बाह्य जगाचे तेज गौण ठरते.

➤“ज्ञानदेवा ध्यान । मनाचेंही मन । हरिचरण स्थान । दृढ केलें ॥३॥”

ज्ञानदेव म्हणतात- मी मनाच्या मूळ स्रोतापर्यंत पोहोचलो आणि माझे मन श्रीहरीच्या चरणी दृढपणे स्थिर केले.
अर्थ: ध्यानाचा अंतिम उद्देश म्हणजे मनाला परमात्म्याच्या चरणी स्थिर करणे. तेथेच खरी शांती आणि मुक्ती आहे.

➤एकूण सारांश (Core Meaning):

• ध्यानात द्वैताचा भेद नाहीसा होतो.
• परमात्म्याचे तेज सूर्य-चंद्रापेक्षाही श्रेष्ठ आहे.
• श्रीहरीचे नीलमय स्वरूप संपूर्ण विश्व व्यापून आहे.
• खरे ध्यान मनाला हरिचरणी स्थिर करते.
• आत्मचैतन्याची अनुभूती हीच परम आनंदाची अवस्था आहे.

“पांडूरंग हरी वासुदेव हरी”