सुख-दुःखाच्या पलीकडे काय आहे?

हा अभंग Sant Dnyaneshwar यांचा अद्वैत अनुभव, कृष्णप्रेम आणि ब्रह्मानंदाच्या अवस्थेचे अत्यंत सूक्ष्म वर्णन करणारा अभंग आहे.

➤“सांवळेचें तेज सांवळे बिंबलें । प्रेम तें घातलें ह्रदयघटीं ॥१॥”

श्रीकृष्णाचे सांवळे दिव्य तेज माझ्या हृदयात प्रतिबिंबित झाले.
त्या प्रेमाने माझे संपूर्ण अंतःकरण भरून गेले.
अर्थ: भक्ताच्या हृदयात जेव्हा भगवंताचे प्रेम जागृत होते, तेव्हा मन पूर्णपणे कृष्णमय बनते.

➤“निरालंब बाज निरालंब तेज । चित्तरस निज निजतेजें ॥ध्रु०॥”

ते तेज कोणत्याही आधाराशिवाय स्वतःच प्रकाशमान आहे.
ते आत्मस्वरूपातील शुद्ध चैतन्य आहे.
अर्थ: परमात्मा कोणत्याही बाह्य गोष्टीवर अवलंबून नसतो. तो स्वयंप्रकाश, स्वयंभू आणि चैतन्यस्वरूप आहे.

➤“आदिमध्यंअत राहिला अनंत । न दिसे द्वैताद्वैत आम्हां रया ॥२॥”

तो अनंत परमात्मा आदि, मध्य आणि अंत सर्वत्र आहे.
आता आम्हाला द्वैत किंवा अद्वैत असाही कोणताही भेद दिसत नाही.
अर्थ: परम अनुभूतीमध्ये तत्त्वज्ञानाचे सर्व भेद मागे पडतात. फक्त एक अखंड सत्य उरते.

➤“ज्ञानदेवीं सोय अवघाचि सामाय । सुखदु:ख माय आम्हां नाहीं ॥३॥”

ज्ञानदेव म्हणतात- आता सर्व विश्व माझ्यात सामावले आहे.
सुख आणि दुःख या दोन्ही मायेच्या गोष्टी वाटतात.
अर्थ: आत्मज्ञानानंतर मन सुख-दुःखाच्या पलीकडे जाते आणि समत्व प्राप्त होते.

➤एकूण सारांश (Core Meaning):

• कृष्णप्रेमामुळे हृदय दिव्य बनते.
• परमात्मा स्वयंप्रकाश आणि निरालंब आहे.
• अंतिम अनुभूतीमध्ये सर्व भेद नाहीसे होतात.
• सुख-दुःखाच्या पलीकडे जाणे म्हणजेच आत्मज्ञान.
• ब्रह्मानंदात संपूर्ण विश्व एकरूप वाटते.

“पांडूरंग हरी वासुदेव हरी”