हा अभंग Sant Tukaram यांचा अत्यंत गूढ आणि योगमार्ग, जन्म-मरणाचा फेर, अहंकार आणि आत्मज्ञान यावर भाष्य करणारा आहे. “हमामा” हा इथे फक्त बालखेळ नसून “जीवनाचा खेळ” आणि “संसारचक्र” याचं प्रतीक आहे.तुकाराम महाराज जीवनाच्या चार टप्प्यांमधून जीव कसा फिरतो आणि शेवटी देवाकडे कसा वळतो हे अत्यंत सुंदर रूपकातून सांगतात.
➤“हमामा रे पोरा हमामा रे । हमामा घालितां ठकलें पोर । करी येरझार चौर्याशीची ॥१॥”
जीव संसाराच्या खेळात इतका गुंततो की थकून जातो आणि ८४ लाख योन्यांमध्ये फिरत राहतो.
अर्थ: जन्म-मरणाचा अंतहीन फेर हा अज्ञानामुळे चालू राहतो.
➤“पहिले पहारा रंगासि आलें । सोहं सोहं सें बार घेतलें । देखोनि गडी तें विसरलें । डाई पडिलें आपणची ॥ध्रु.॥”
“सोहं” म्हणजे “मी तोच परमात्मा आहे”.
लहानपणी किंवा सुरुवातीच्या अवस्थेत जीव परमात्म्याशी जवळ असतो; पण संसाररूपी खेळ पाहून स्वतःचं खरं स्वरूप विसरतो.
अर्थ: आत्मज्ञान विसरल्यावर जीव मायेच्या खेळात अडकतो.
➤“दुसर्या पहारा महा आनंदें । हमामा घाली छंदछंदें । दिस वाडे तों गोड वाटे । परि पुढें नेणे पोर काय होतें तें ॥२॥”
तरुणपणात संसार, सुख, इच्छा, छंद गोड वाटतात.
अर्थ: भोगात रमलेला जीव पुढे येणाऱ्या दुःख, वृद्धत्व आणि मृत्यूचा विचार करत नाही.
➤“तिसर्या पहारा घेतला बार । अहंपणे पाय न राहे स्थिर । सोस सोस करितां डाईं पडसी । सत्य जाणें हा निर्धार ॥३॥”
मध्यमवयात अहंकार वाढतो; पण संकटं आणि दुःख यामुळे मनुष्य कोसळतो.
अर्थ: अहंकार शेवटी टिकत नाही. जीवनातील वेदना माणसाला सत्याची जाणीव करून देतात.
➤“चौथ्या पहारा हमामा । घालिसी कांपविसी हातपाय । सुर्यापाटिलाचा पोर यम । त्याचे पडलीस डाईं ॥४॥”
वृद्धापकाळात शरीर थरथरू लागतं आणि शेवटी यमाच्या ताब्यात जावं लागतं.
अर्थ: मृत्यू अटळ आहे. शरीरावरचा गर्व निरर्थक आहे.
➤“हमामा घालितां भ्याला तुका । त्यानें सांडिली गड्याची सोई । यादवांचा मूल एक । विठोबा त्यासवें चारितो गाई ॥५॥”
तुकाराम महाराज म्हणतात -
“हा संसाराचा खेळ पाहून मी घाबरलो आणि देवाकडे धावलो.”
अर्थ: जन्म-मरणाच्या फेरातून मुक्ती फक्त विठ्ठलभक्तीत आहे.
➤एकूण सारांश (Core Meaning):
- संसार हा तात्पुरता खेळ आहे
- जीव ८४ लाख योन्यांत फिरतो
- बालपण → तरुणपण → अहंकार → वृद्धत्व → मृत्यू हा जीवनप्रवास आहे
- आत्मज्ञान विसरल्यामुळे दुःख निर्माण होतं
- विठ्ठलभक्तीच मुक्तीचा मार्ग आहे
No comments:
Post a Comment